Medycyna i fitness – razem czy osobno?

Niewątpliwie wszyscy zdajemy sobie sprawę z korzyści wynikających z regularnej aktywności fizycznej. Niezależnie od wieku uprawianie sportu przedłuża życie i poprawia jego jakość. Wiemy, że ruch leczy. Już nadworny lekarz króla Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy, Wojciech Oczko, powiedział: „Żaden lek nie zastąpi ruchu, ale każdy ruch może zastąpić lek”.
Świadomość społeczna tego faktu jest coraz szersza. W mediach jest mnóstwo materiałów zachęcających do uprawiania sportu. Do klubów fitness trafiają coraz starsi klienci, którzy chcą się poczuć lepiej, młodziej, chcą być bardziej sprawni. Cieszymy się z tego, ponieważ przyczynia się to do zwiększenia liczby klientów w klubach. Coraz częściej jednak media donoszą również o nieszczęśliwych wypadkach w związku z uprawianiem sportu, zwłaszcza biegów ulicznych, które w ostatnich latach znacznie zyskały na popularności. Zadajemy sobie wówczas pytanie, czy coś można zrobić, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia takich nieszczęść?

 

Właściwie nie ma zaleceń medycznych dotyczących zasad badań przed rozpoczęciem rekreacyjnego uprawiania sportu dla młodych zdrowych osób. Inaczej sprawa przedstawia się po 40. roku życia i dla osób z chorobami przewlekłymi. Starszy klient w klubie czy w studio treningu personalnego wymaga nieco innego podejścia. Przeciwwskazań do rekreacyjnego uprawiania sportu jest bardzo niewiele, tak naprawdę tylko ciężkie choroby serca, płuc, ciężka niewydolność serca, jednak uprawianie sportu z chorobą przewlekłą wymaga pewnych przygotowań.
Jednym z ważniejszych aspektów planowania wysiłku u osoby po 45. roku życia jest rozmowa wstępna z trenerem. W trakcie takiej rozmowy trener powinien dowiedzieć się, jaki tryb życia prowadził do tej pory jego klient, czy był to siedzący tryb życia, czy już uprawiał jakiś sport, jak często w ciągu tygodnia klient był aktywny fizycznie oraz jaka była intensywność podejmowanych wysiłków. Poza tym ważne jest również określenie, czy w chwili obecnej klient ma jakieś dolegliwości, czy cierpi na chorobę przewlekłą, czy przyjmuje leki na stałe.
Idealna sytuacja miałaby miejsce wtedy, gdyby możliwa była ocena medyczna klienta z chorobą przewlekłą przed przystąpieniem do ćwiczeń. Lekarz po przeprowadzeniu wywiadu i badania fizykalnego może określić czynniki ryzyka związane z planowanym treningiem i zalecić wykonanie odpowiednich badań diagnostycznych, na podstawie których można będzie bezpiecznie zaplanować trening. Ogólnie rzecz ujmując, osoby przed 45. rokiem życia bez żadnych czynników ryzyka chorób serca mogą ćwiczyć bez żadnych ograniczeń, jeśli chodzi o intensywność i formę wysiłku. Osoby po 45. roku życia z występowaniem jednego lub więcej czynników ryzyka chorób serca, przed podjęciem treningów powinny mieć wykonany test wysiłkowy. Na podstawie tego testu można określić zakres, obciążenie i program treningowy dla danej osoby.

Czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych:

  • Palenie tytoniu,
  • Otyłość i nadwaga,
  • Siedzący tryb życia,
  • Podwyższony poziom cholesterolu,
  • Nadciśnienie tętnicze,
  • Wiek,
  • Płeć męska
  • Wywiad rodzinny.

Analizując czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych można stwierdzić, że prawie każda osoba po 45. roku życia powinna przejść ocenę lekarską przed pojęciem planowanej aktywności fizycznej. Dzięki temu można znacznie zminimalizować ryzyko nieszczęśliwych wypadków podczas uprawiania sportu, jak również zwiększyć satysfakcję klienta, ponieważ będzie się czuł bezpiecznie w klubie, a odpowiednio dopasowany wysiłek będzie przynosił radość z uprawiania sportu.

Jak ważny jest to problem, widać w badaniu populacyjnym NATPOL 2011, na podstawie którego wiemy, że w Polsce na nadciśnienie tętnicze cierpi 9,5 mln Polaków w wieku 18‒79 lat (32 proc. populacji), podwyższony poziom cholesterolu ma 40 proc., cukrzycę 7 proc., ale po 40. roku życia już 14 proc. Polaków. Otyłość (BMI > 30 kg/m 2 ) stwierdzono u 20 proc. Polaków, a nadwagę (BMI 25‒29,9 kg/m2 ) u 44 proc. mężczyzn i 30 proc. kobiet.

Wiemy, że kumulacja czynników ryzyka zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego. Może warto zatem, aby trener przed rozpoczęciem ćwiczeń z osobą młodszą, ale np. otyłą, określił ryzyko chorób serca za pomocą kart oceny ryzyka SCORE. Są one łatwe w użyciu i celnie określają zagrożenie chorobą również u osób młodszych.

Aby z radością uprawiać sport, nie tylko trenerzy powinni dbać o bezpieczeństwo swoich klientów. Ważne jest również, aby sami zainteresowani ponosili odpowiedzialność za swoje zdrowie i bezpieczeństwo na sali fitness czy w siłowni. Niezbędne jest nagłaśnianie konieczności wykonywania badań profilaktycznych u osób zdrowych. Od 18. roku życia co 3‒5 lat powinniśmy udać się do lekarza, który zaleci odpowiednie badania, do których należą określenie BMI, obwodu pasa, pomiar glukozy we krwi, morfologia, cholesterol raz na 5 lat, ocena ryzyka sercowo-naczyniowego na podstawie SCORE, pomiar ciśnienia tętniczego. To proste czynności, które mogą ułatwić wczesne rozpoznawanie chorób, ale również pomóc w zapobieganiu zachorowaniom.

Niektórzy pewnie uważają, że trening z osobą starszą lub z chorobą przewlekłą jest zbyt trudny, a odpowiedzialność zbyt duża. W klubie Perła Wellness w Michałowie-Reginowie od trzech lat z powodzeniem stosujemy taki model pracy z klientem. W ramach programu „Zaskoczeni wiekiem” trenujemy z osobami starszymi (najstarszy uczestnik miał 78 lat, a osób po 70. r.ż. jest dość dużo), chorymi na różne choroby przewlekłe. Dzięki ocenie lekarskiej, przestrzeganiu zaleceń medycznych oraz doświadczeniu trenera w prowadzeniu zajęć z osobami starszymi wszyscy uczestnicy zajęć są zadowoleni, czują się lepiej, mają lepsze wyniki badań (niższy cholesterol, ciśnienie tętnicze), mniejsze dolegliwości bólowe ze strony stawów. Dzięki programowi „Zaskoczeni wiekiem” nie tylko prowadzimy planowany trening, ale również przyczyniamy się do wczesnej wykrywalności chorób serca i nie tylko. Do tej pory u dwóch osób na etapie kwalifikacji do wysiłku zdiagnozowaliśmy chorobę wieńcową wymagającą pilnej interwencji kardiologicznej. Osoby te nie miały żadnych objawów klinicznych groźnej choroby serca.

Zdajemy sobie sprawę z tego, że obecnie w Polsce trudno zdobyć wiedzę na ten temat. Dlatego też w dniach 12‒13 kwietnia 2014 roku organizujemy I Międzynarodową Konferencję „Zaskoczeni wiekiem ‒ Ruch, który leczy”. W programie konferencji będą zagadnienia medyczne (wysiłek fizyczny w chorobach serca, nadciśnieniu tętniczym, nowotworach, cukrzycy, otyłości, problemy dotyczące życia seksualnego, nietrzymania moczu), zagadnienia dotyczące metodyki ćwiczeń u osób z chorobami przewlekłymi (rodzaje treningu, zakres treningów, obciążenia, metodyka prowadzenia zajęć), zagadnienia psychologiczne (klient z chorobą przewlekłą w klubie fitness, motywowanie do wysiłku, utrzymanie prawidłowego modelu zdrowego stylu życia), zagadnienia dotyczące żywienia osób aktywnych fizycznie. Poza tym w programie konferencji będą również warsztaty praktyczne z powyższych zagadnień. Serdecznie zapraszamy! Magazyn Strefa Trenera oraz Magazyn Fitness Biznes objęły patronat medialny nad tym wydarzeniem.