Trening po mastektomii

W przypadku nowotworu piersi operacja jest zasadniczo pierwszą linią ataku. W zależności od diagnozy może być ograniczona do usunięcia samego guza z marginesem (lumpektomia), bądź całkowita amputacja piersi (mastektomia).  Usunięcie piersi to sytuacja, z którą niełatwo się pogodzić. Stres, poczucie straty, to jedno. Kolejną kwestią są dolegliwości i ograniczenia pojawiające się w okolicy pasa barkowego i kończyny po stronie operowanej.

Aktywność fizyczna jest ważnym elementem powrotu do pełnej sprawności motorycznej osób po mastektomii (dotyczy kobiet, jak i mężczyzn). W świadomości chorego jest kluczowym zadaniem wpływającym na jakość życia psychicznego oraz fizycznego. Jako fizjoterapeutka kłaniam się wszystkim Amazonkom i Amazonom za wkład jaki wnieśli w rozwój rehabilitacji onkologicznej, a przede wszystkim treningu fizycznego. To właśnie ich gehenna życia z asymetrią postawy ciała, bólami okolicy operowanej, przykurczami mięśniowymi, zrostami pooperacyjnymi obrzękiem limfatycznym wynikającym ze skutków leczenia przyczyniła się do poszukiwania rozwiązań ułatwiających życie bez bólu. Przez wiele lat ewaluowały procesy leczenia, a wraz z nimi nieodwracalne skutki uboczne.

Dlatego też ucieczka w sport przyczyniła się do:

  • odzyskania i utrzymania zakresów ruchomości w stawach okoli operowanych,
  • odzyskania zdolności motorycznych do wykonywania czynności dnia codziennego,
  • poprawy siły mięśniowej,
  • zmniejszenie skutków ubocznych po operacji (ból, obrzęk czy sztywność stawów),
  • poprawy samopoczucia.

Kiedy zaczynamy?

Im szybciej tym lepiej. Zacznij od edukacji oddechowej. Skontroluj, jak pacjent oddycha. Wdech nosem wydech przez usta powolny i rytmiczny. Sprawdź tor oddychania. Pokaż schemat torem żebrowym, jak i brzusznym. Pamiętaj, że przed wami ciąg dalszy leczenia, czyli radioterapia. Jeżeli w świadomości pacjenta pozostanie umiejętność prawidłowego oddychania, dasz mu większą szansę na kontrolowany bezdech, tym samym zwiększysz prawdopodobieństwo celowanego naświetlania.

Oddychanie połącz z pracą przepony. Aktywna przy każdym wdechu, uruchomi tłocznię brzuszną (każdy wdech to masaż narządów wewnętrznych, a także stymulacja naczyń czerwonych, jak i limfatycznych). Świadome oddychanie to najprostsza metoda prowadząca do rozluźnienia napiętych tkanek. Czas leczenia, jak i regeneracji wiąże się z ogromnym osłabieniem pacjenta. Najważniejsze, aby powoli wdrażać go w ,,projekt naprawczy”. Czasami lepszy jest wspólny spacer na świeżym powietrzu niż sala fitness. Na to jeszcze mamy czas. Sprawdź dystans, tempo, prawidłowy schemat chodu. Dołącz kije i stwórz pierwszą lekcję Nordic Walking. Odwołując się do American Cancer Society, w ciągu pierwszych 3-7 dni po zabiegu zaleca się:

  • stopniową aktywację strony operowanej do takich czynności jak czesanie, ubieranie się, jedzenie,
  • w pozycji leżącej unoszenie i opuszczanie kończyny górnej po stronie operowanej do poziomu serca przez ok. 15-20 minut dochodząc do 45min. w ilości 2 lub 3 razy dziennie,
  • w pozycji leżącej unoszenie kończyny do poziomu serca i wykonywanie ruchu otwierania i zamykania dłoni, ruchy delikatnego wstrząsania, ,,wkręcania żarówek”. Jeżeli siła mięśni pozwoli można te czynności wykonać do 15-20 powtórzeń. Następnie zgięcie i wyprost w stawie łokciowym połączone z aktywnym oddychaniem. Taka forma ćwiczeń stanowi doskonałą profilaktykę. Zwiększa reabsorpcję płynów śródtkankowych, zmniejszając tym samym obrzęk chłonny kończyny operowanej,
  • warto wykonywać ćwiczenia rozciągające, aby w ten sposób zachować elastyczność tkanek miękkich. Tym bardziej, że przed twoim pacjentem jest rekonstrukcja piersi,
  • wprowadź ćwiczenia stabilizujące pas biodrowo-lędźwiowy oraz mięśnie grzbietu,
  • pilnuj postawy ciała, gdyż następuje tendencja do garbienia i zaokrąglania klatki piersiowej
- zachowaj wszelakie środki ostrożności, sterylność miejsca, unikaj źródeł zakażenia, czynników narażających twojego pacjenta na uszkodzenie ciała,
  • zadbaj o komfort ćwiczeń. Jeżeli zauważysz u swojej pacjentki duszność, ból lub ucisk w okolicy klatki piersiowej, wówczas przerwij ćwiczenia i skontaktuj się z lekarzem,
  • jeżeli zauważysz w trakcie ćwiczeń zmiany na dłoniach, tułowiu, piersiach, w tym również asymetrię w obwodach kończyn świadczącą o obrzęku, również skontaktuj się z lekarzem, bądź specjalistą od limfologii, fizjoterapeutą po specjalistycznym szkoleniu z Kompleksowej Terapii Przeciwobrzękowej. Połączenie manualnego drenażu limfatycznego z indywidualnie dopasowaną odzieżą kompresyjną (rękaw uciskowy) zmniejsza ryzyko obrzęków a tym samym zwiększy komfort ćwiczeń dla pacjenta.

Ćwiczenia po rekonstrukcji

Rekonstrukcja piersi, to operacja odbudowy piersi. Odbywa się w trakcie lub po mastektomii czy lumpektomii. Polega na implantacji protezy piersiowej tymczasowej (ekspander) bądź silikonowej (stałej). W sytuacji całkowitej mastektomii, czyli z usunięciem mięśni klatki piersiowej wykonuje się często przeszczep mięśniowy. Najczęściej wycinając fragment mięśnia najszerszego grzbietu, pośladkowego większego bądź prostego brzucha. Podobnie, jak po usunięciu zmiany nowotworowej, tak samo po okresie odtwórczym piersi, warto jest współpracować z lekarzem prowadzącym, limfologiem. Stan pacjentki jest ciężki. Bolesność w okolicy klatki piersiowej nie sprzyja wysiłkowi, tym bardziej odradza się przez okres minimum 2-4 tygodni jakiegokolwiek dźwigania i unoszenia kończyn powyżej obręczy barkowej. Ogranicza się wszystko do terapii przeciwobrzękowej operowanej okolicy z uzupełnieniem o bieliznę przeciwobrzękową (specjalistyczny stanik).

  • 3-4 doby, należy wróć do ćwiczeń oddechowych, połączonych z delikatnymi ruchami okrężnymi obręczy barkowej, ruchami odwodzenia i przywodzenia do granic możliwości (ok.90-120 stopni),
  • świadome oddychanie uwzględniające tor oddechu zwiększy sukces rehabilitacji,
  • w pozycji siedzącej w ustawieniu horyzontalnym kończyn wykonuj ćwiczenia zgięcia i wyprostu kończyn górnych,
  • wykonuj ćwiczenia przed lustrem, aby zachować większa świadomość i dokładność ćwiczeń,
  • najważniejsze unikaj przeciążenia, nadmiernego przekrwienia (to sprzyja obrzękom)
  • regularnie uzupełniaj płyny, nawet wzbogacone o elektrolity,
  • nie narzucają tempa ani ilości powtórzeń, zasada zawsze ta sama – mniej, ale dokładniej. Pamiętaj, że na nowo budujesz wzorzec ruchu,
  • bądź w kontakcie z lekarzem, fizjoterapeutą, dietetykiem. Ustalcie wspólnie proces rehabilitacji. Zaangażuj w to wszystko pacjenta. Spowodujesz, że wiara w wygraną jest na wyciągniecie ręki.

 

O autorce:

Agnieszka Wilczyńska – fizjoterapeutka w Limfoterapia. Centrum Terapeutyczno-Edukacyjne. Agnieszka Wilczyńska, www.limfoterapia.pl

 

Fot. Adobe stock